Het gebruik van ser, estar en hay Wanneer gebruik je welk werkwoord?

In het Nederlands heb je één werkwoord: zijn. Het Spaans heeft er twee, ser en estar. Kort gezegd gebruik je ser voor wat iemand of iets is, en estar voor waar iets is en hoe het er nu bij staat.

Je gebruikt ser voor:

• wie of wat iemand of iets is: es una chica;
• herkomst: soy de Holanda;
• een beroep: Juan es camarero;
• eigenschappen: es muy alta;
• de tijd en de dag: son las dos, hoy es martes.

Je gebruikt estar voor:

• een plaats, waar iemand of iets is: Juan está en el banco;
• een toestand: la tienda está cerrada;
• een gevoel, of hoe het met je gaat: estoy muy bien;
• wat je nu aan het doen bent, met een gerundio: estoy trabajando.

Op de kaarten hieronder staat steeds eerst een zin met ser en daarna een met estar, over dezelfde persoon of hetzelfde ding.

Ser en estar zijn allebei onregelmatig, dus de vormen leer je uit je hoofd. In de tegenwoordige tijd (presente) is het bij ser soy, eres, es, somos, sois, son en bij estar estoy, estás, está, estamos, estáis, están. Op de kaarten zie je eerst ser en daarna estar. Usted (u) krijgt dezelfde vorm als él en ella: usted es, usted está. Ustedes gaat net als ellos en ellas: son, están.

Let op de accenten bij estar: estás, está, estáis en están. Zonder accent is esta een ander woord: het betekent deze of dit, zoals in esta chica. In Spanje zeg je vosotros tegen een groep die je tutoyeert, en ustedes als je beleefd bent. Alle tijden van estar vind je bij de vervoeging van estar.

Met ser zeg je wie of wat iemand of iets is. Volgt er een zelfstandig naamwoord, dan is het altijd ser: es una chica. Dat geldt ook voor je beroep, en net als in het Nederlands zonder lidwoord: soy profesora, ik ben lerares.

Ook voor eigenschappen gebruik je ser: hoe iemand eruitziet, wat voor karakter iemand heeft, of hoe iets in het algemeen is. Het bijvoeglijk naamwoord past zich aan: alto wordt alta bij een vrouw, en in het meervoud krijgt het een s: mis padres son tolerantes.

Waar iemand of iets vandaan komt, zeg je met ser de: soy de Holanda, ik kom uit Nederland. Met ser de zeg je ook van wie iets is: las gafas son de mi marido. Voor wie iets bedoeld is, zeg je met ser para: el café es para mi mujer.

Hoe laat het is en welke dag het is, zeg je met ser: es la una, son las dos y cuarto, hoy es martes. Bij één uur zeg je es, vanaf twee uur son. Meer hierover leer je in de les de kloktijden.

Ook in zinnen als es interesante (het is interessant) en es útil (het is nuttig) met een heel werkwoord erachter gebruik je ser.

Waar iemand of iets is, zeg je met estar: Juan está en el banco, Juan is in de bank. Het onderwerp is dan bepaald: je weet over wie of wat het gaat, zoals Juan, de heren of mijn bagage. Gaat het om iets onbepaalds, zoals een man of twee dames, dan gebruik je hay. Dat zie je verderop.

Met estar zeg je hoe iemand of iets er op dit moment bij staat: la tienda está cerrada, de winkel is dicht. Dat kan straks weer anders zijn: de winkel gaat open en de koffie warm je op. Ook estar de hoort hierbij: estamos de vacaciones, we zijn op vakantie.

Estar gebruik je om te vragen of te zeggen hoe iemand zich voelt.

Estoy feliz = ik ben (nu) blij. Wil je zeggen dat iemand een gelukkig mens is, dan gebruik je ser: Es feliz.

Wat je op dit moment aan het doen bent, zeg je met estar en een gerundio: estoy trabajando, ik ben aan het werk. Het gerundio maak je met -ando bij werkwoorden op -ar (trabajar wordt trabajando) en met -iendo bij werkwoorden op -er en -ir (comer wordt comiendo). Meer voorbeelden vind je in de les perífrasis de gerundio.

Sommige bijvoeglijke naamwoorden betekenen iets anders met ser dan met estar. Dit zijn de bekendste:

• ser listo is slim zijn, estar listo is klaar zijn;
• ser aburrido is saai zijn, estar aburrido is je vervelen;
• ser malo is slecht zijn, estar malo is ziek zijn (en bij eten: niet goed meer);
• ser rico is rijk zijn, estar rico is lekker zijn.

Hay betekent er is of er zijn. Het komt van het werkwoord haber en verandert nooit: hay un hombre (er is een man) en hay dos señoras (er zijn twee dames). Je gebruikt hay als het onderwerp onbepaald is. Na hay komt dus un of una, een getal, een woord als mucho of nadie, of helemaal geen lidwoord: hay pan, er is brood. In de verleden tijd wordt het había of hubo, in de toekomende tijd habrá.

Met que en een heel werkwoord erachter betekent hay iets anders: hay que estudiar is je moet studeren. Dat leer je in de les tener que, hay que en deber.

Zeg of vraag je dat iets er is, dan gebruik je hay: hay un banco cerca del hotel. Weet je al welk ding je bedoelt en zeg je waar het is, dan gebruik je estar: el banco está en la plaza. Het lidwoord helpt je kiezen: na hay staat un of una, voor está staat el of la. Zeg dus nooit hay el banco.