Ya en todavía Al, nog, nog niet en niet meer

Ya betekent meestal al: iets is al gebeurd, of het is al zo. Je zet ya meestal vóór het werkwoord: ya he comido, ik heb al gegeten. Gaat het over iets wat net gebeurd is, dan gebruik je in Spanje de voltooide tijd (he comido, has terminado). Daarover lees je verderop meer.

Een vaste uitdrukking is ya está. Daarmee zeg je dat iets klaar of gelukt is: ¡ya está!, klaar! Als vraag hoor je het ook vaak: ¿ya está?, is het al klaar, of was dat alles?

Ya kan ook nu of meteen betekenen. Roept iemand je, dan zeg je ¡ya voy!, ik kom eraan. Staat ya achteraan, dan klinkt het als een opdracht: tenemos que salir ya, we moeten nu meteen weg.

Ya mismo betekent in de meeste delen van Spanje nu meteen. In Andalusië betekent het vaak juist straks, en dat straks kan lang duren. Een losse ¡ya! is spreektaal: bij een start betekent het af!, en in een gesprek betekent ya, ya zoiets als ja, ja, dat snap ik, soms een beetje ongelovig. Met de toekomende tijd betekent ya wel, op een later moment: ya veremos, dat zien we nog wel.

Ya no betekent niet meer: vroeger was het zo, nu niet meer. Ya staat vóór no, en no staat direct vóór het werkwoord: ya no fumo, ik rook niet meer. Ook geen … meer zeg je met ya no: ya no queda pan, er is geen brood meer. Andere ontkenningen, zoals nada, nunca en tampoco, vind je in de les Ontkenningen.

Todavía betekent nog of nog steeds: iets is begonnen en gaat nog door. Todavía estoy aquí, ik ben er nog. Aún, met een accent, betekent precies hetzelfde en is iets korter: aún es pronto, het is nog vroeg. Ook bij een vergelijking gebruik je ze: aún más caro of todavía más caro, nog duurder.

Todavía no, of aún no, betekent nog niet: het is nog niet gebeurd, maar dat kan nog komen. Op een vraag met ya is dit vaak het korte antwoord: ¿Ya has comido? No, todavía no. In een hele zin staat no direct vóór het werkwoord: todavía no lo sé, ik weet het nog niet. Ook nog geen zeg je zo: aún no tengo billete, ik heb nog geen kaartje.

Ya en todavía gaan allebei over de tijd, maar ze kijken van een andere kant. Met ya is iets al gebeurd of al voorbij. Met todavía is het nog bezig, of moet het nog komen. In een ontkenning wordt dat:

• ya no: niet meer. Het was zo, maar dat is voorbij.
• todavía no: nog niet. Het is nog niet zo, maar dat komt misschien nog.

Vergelijk de zinnen hieronder steeds per twee.

Voor nog steeds heb je twee mogelijkheden. Met todavía en het gewone werkwoord: todavía llueve, het regent nog. Of met seguir + gerundio: sigue lloviendo, het regent nog steeds, het blijft regenen. De betekenis is bijna gelijk. Met seguir leg je meer nadruk op het doorgaan. In de spreektaal hoor je ze ook samen: todavía sigue lloviendo.

Nog steeds niet zeg je met seguir sin en het hele werkwoord, de infinitief: mi jefe sigue sin contestar, mijn baas heeft nog steeds niet geantwoord. Meer over seguir en andere werkwoorden met een gerundio lees je in de les Werkwoord + gerundio.

Ya en todavía no hoor je vaak met de voltooide tijd, het pretérito perfecto: ya he terminado, ik ben al klaar, en todavía no he terminado, ik ben nog niet klaar. In Spanje is dat de gewone vorm voor iets wat tot nu toe wel of niet gebeurd is. Noem je een moment dat voorbij is, zoals ayer, dan gebruik je de verleden tijd: ya lo compré ayer, ik heb het gisteren al gekocht. In Latijns-Amerika hoor je ook zonder zo'n moment vaak de verleden tijd, zoals ¿ya comiste? In Spanje zeg je ¿ya has comido?

Ook in andere tijden werkt het zo: ya habían salido, ze waren al vertrokken. Het verschil tussen de twee verleden tijden lees je in het blog De pretérito perfecto en indefinido. Woorden voor dagen en dagdelen vind je in de les Tijdsaanduidingen.

Meestal staan ya en todavía vóór het werkwoord: ya lo sé, todavía vivo aquí. Een woordje als lo, te of me blijft direct vóór het werkwoord staan, dus ya en todavía komen daar nog vóór: ya te lo he dicho, dat heb ik je al gezegd.

In een vraag en in de spreektaal staan ze ook vaak achteraan: ¿has comido ya?, no he comido todavía. Tussen haber en het voltooid deelwoord komen ze nooit: he comido ya kan, he ya comido niet. Bij ya no en todavía no blijft no direct vóór het werkwoord: ya no lo quiero, ik wil het niet meer.

Niet elk nog en niet elk al is ya of todavía. Hier gaan Nederlanders vaak de mist in:

• Nog een is otro of otra: otro café, por favor, nog een koffie. Dus niet todavía un café.
• Nog een keer is otra vez.
• Nog meer is más: ¿quieres más?, wil je nog meer?
• Nog maar zeg je met solo: solo quedan dos días, er zijn nog maar twee dagen over.
• Al eens in een vraag is meestal alguna vez: ¿has estado alguna vez en España?
• Al in al het geld of al die mensen is todo: todo el dinero, toda esa gente.