Het gebruik van tener que, hay que en deber Moeten en verplichtingen in het Spaans

Het Nederlandse moeten heeft in het Spaans drie vertalingen. Welke je kiest, hangt af van wie er moet en waarom.

• Tener que met een heel werkwoord: een bepaald persoon moet iets. Dit is de gewoonste vorm: tengo que estudiar, ik moet studeren.
• Hay que met een heel werkwoord: het moet in het algemeen, voor iedereen. Je zegt er niet bij wie: hay que estudiar, men moet studeren.
• Deber met een heel werkwoord: het moet omdat het je plicht is of omdat het zo hoort: debo estudiar más, ik moet meer studeren.

Na tener en hay komt altijd que, na deber nooit. In een gewoon gesprek hoor je tener que het vaakst; deber klinkt wat formeler en ernstiger.

Met tener que zeg je dat een bepaald persoon iets moet: jij, je zoon of de reizigers in de trein. Vaak gaat het om een regel, een afspraak of iets wat nu eenmaal moet gebeuren. Je vervoegt tener en zet er que en een heel werkwoord achter: tienes que pagar, je moet betalen. Op reis hoor je het vaak, bijvoorbeeld op het station: tiene que hacer transbordo, u moet overstappen.

Tener betekent op zichzelf hebben: tengo un perro, ik heb een hond. Het is een onregelmatig werkwoord. In de tegenwoordige tijd is het tengo, tienes, tiene, tenemos, tenéis, tienen. Usted (u) krijgt dezelfde vorm als él en ella: usted tiene que. Ustedes gaat net als ellos en ellas: ustedes tienen que.

Moest je iets op één bepaald moment, dan zeg je tuve que: ayer tuve que trabajar. Moest je het vaker of een tijd lang, dan zeg je tenía que: de niña tenía que ayudar en casa, als meisje moest ik thuis helpen. Wat straks moet, zeg je met tendré que of gewoon met de tegenwoordige tijd. Alle tijden van tener vind je bij de vervoeging van tener.

Hay que betekent men moet, je moet of het is nodig om. Je zegt er niet bij wie het moet, want het geldt voor iedereen. Daarom verandert hay que nooit, net als hay (er is, er zijn). Je hoort het in regels, adviezen en wijsheden: hay que tener paciencia. In de verleden tijd wordt het había que, in de toekomende tijd habrá que.

Wil je wel zeggen wie het moet, gebruik dan tener que. Hay que pagar betekent dat er betaald moet worden; tienes que pagar betekent dat jij moet betalen. Wat hay zonder que betekent, leer je in de les ser, estar en hay.

Met deber zeg je dat iets moet omdat het je plicht is, omdat het zo hoort of omdat het verstandig is. Het klinkt formeler en ernstiger dan tener que. Na deber komt meteen het hele werkwoord, zonder que: debemos calcular en niet debemos que calcular.

Deber is een regelmatig werkwoord: debo, debes, debe, debemos, debéis, deben. Zonder werkwoord erachter betekent deber verschuldigd zijn: ¿te debo algo?

Een advies geef je met deberías, je zou moeten. Dat klinkt vriendelijker dan tienes que. Over jezelf zeg je debería: debería llamar a mi madre, ik zou mijn moeder moeten bellen. Het rijtje is debería, deberías, debería, deberíamos, deberíais, deberían.

Ook met de tegenwoordige tijd kun je iets aanraden. Zegt een Spanjaard debes probar el jamón, dan is dat geen bevel maar een goede tip: dat ham moet je echt proeven.

Met deber de en een heel werkwoord zeg je niet dat iets moet, maar wat je vermoedt: Ana debe de estar en casa, Ana zal wel thuis zijn. In het Nederlands zeg je dan zal wel, moet wel of vast.

Houd de twee dus uit elkaar. Ana debe estar en casa betekent dat Ana thuis moet zijn; Ana debe de estar en casa betekent dat ze er vast is. In de spreektaal hoor je ook debe estar voor een vermoeden en dat is ook goed. Andersom niet: gebruik deber de nooit voor iets wat moet.

Hier gaat het voor Nederlanders vaak mis. Zet je no voor tener que, dan betekent het niet hoeven: no tienes que venir, je hoeft niet te komen. Het mag dus wel, het is alleen niet nodig. Bij no hay que hangt het van de zin af: no hay que pagar is je hoeft niet te betalen, maar no hay que perder la esperanza is je moet de hoop niet opgeven.

Wil je zeggen dat iets niet mag, gebruik dan no deber of no se puede: no debes fumar aquí, je mag hier niet roken. Op bordjes zie je ook vaak prohibido: prohibido fumar, verboden te roken.

Necesitar betekent nodig hebben: necesito ayuda, ik heb hulp nodig. Met een heel werkwoord erachter zeg je dat je iets moet doen omdat het nodig is: necesito descansar, ik moet rusten. Ook hier komt er geen que tussen. Necesitar is regelmatig: necesito, necesitas, necesita, necesitamos, necesitáis, necesitan.

Met no ervoor betekent necesitar ook niet hoeven: no necesitas visado, je hebt geen visum nodig.