Día de los Muertos: de Dag van de Doden in Mexico

Op 1 en 2 november viert Mexico el Día de los Muertos, de Dag van de Doden. Families zetten thuis een altaar neer vol oranje bloemen, foto's en lievelingseten en verwelkomen zo hun overleden dierbaren alsof ze even op bezoek komen. Het is geen somber feest maar een kleurrijke dag vol muziek en herinneringen. In Mexico zelf zeggen veel mensen kortweg Día de Muertos.

Op deze pagina lees je wat het feest betekent, wat er op een ofrenda staat en wie La Catrina is. En je leert de Spaanse woorden die erbij horen, met uitspraak.

Wat is Día de los Muertos?

Het idee erachter is simpel: de doden zijn niet echt weg. Eén keer per jaar komen ze terug bij hun familie. Die zorgt dat ze zich welkom voelen. Volgens de traditie komen op 1 november de overleden kinderen, los angelitos. Op 2 november volgen de volwassenen. In veel plaatsen beginnen de voorbereidingen al eind oktober.

Het feest is een mengeling van inheemse tradities uit Mexico en katholieke feestdagen die de Spanjaarden meebrachten: Allerheiligen en Allerzielen. Sinds 2008 staat het op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed van de mensheid.

Wat staat er op een ofrenda?

Een ofrenda is het altaar dat families thuis, op school of op het kerkhof opbouwen. Daar zie je bijna altijd:

• Foto's van de mensen die worden herdacht.
• Cempasúchil: felle oranje afrikaantjes. Met de kleur en de geur wijzen ze de doden de weg. De naam komt uit het Nahuatl, een inheemse taal van Mexico.
• Veladoras: kaarsen die licht geven op de weg terug.
• Pan de muerto: zoet brood met een versiering van botjes bovenop.
• Calaveras de azúcar: schedeltjes van suiker, vaak met een naam erop.
• Papel picado: uitgeknipte slingers van gekleurd papier.
• Water en zout voor de lange reis. Daarnaast staat er wat de overledene het lekkerst vond: van mole en tamales tot een sigaret of een fles tequila.

Veel families gaan ook naar het kerkhof, dat in Mexico vaak el panteón heet. Ze maken het graf schoon, versieren het met bloemen en blijven er soms de hele nacht, met eten en muziek.

Wie is La Catrina?

La Catrina is het bekendste beeld van het feest: een chic geklede dame met een skelet als gezicht en een grote hoed. De Mexicaanse tekenaar José Guadalupe Posada maakte haar begin twintigste eeuw als spotprent op Mexicanen die rijk en Europees wilden lijken. De boodschap: rijk of arm, uiteindelijk zijn we allemaal skeletten.

Schilder Diego Rivera gaf haar in 1947 een lijf en een plek in zijn beroemde muurschildering Sueño de una tarde dominical en la Alameda Central. Van hem komt ook de naam Catrina. Catrín betekent in Mexico zoiets als dandy. Tegenwoordig schminken duizenden mensen zich als Catrina en staat ze in winkels, op posters en in de straten.

Waar vier je het het mooist?

• Pátzcuaro en het eilandje Janitzio (Michoacán): kaarslicht op het kerkhof en vissers op het meer.
• Oaxaca: kleurrijke straatoptochten en kerkhoven vol kaarsen.
• Mixquic, in het zuiden van Mexico-Stad: bekend om de wake op het kerkhof.
• Mexico-Stad: de grote optocht door het centrum.

Die optocht heeft een opvallende achtergrond. In de James Bond-film Spectre uit 2015 zie je een groot Dag van de Doden-defilé in Mexico-Stad, dat toen nog niet bestond. De stad nam het idee over en hield er in 2016 voor het eerst een echt. De Pixar-film Coco uit 2017 maakte het feest daarna over de hele wereld bekend, ook bij kinderen.

Lees en test jezelf: la ofrenda de Sofía

Lees de tekst in eenvoudig Spaans (niveau A2) en beantwoord daarna de vragen. De tekst speelt in Mexico.

Sofía vive en Oaxaca, en México. A finales de octubre, ella y su mamá ponen la ofrenda en la sala. Ponen flores de cempasúchil, velas y una foto de su abuelo. A su abuelo le gustaba mucho el chocolate, así que también ponen una taza de chocolate y un pan de muerto.

«¿Por qué ponemos agua y sal?», pregunta Sofía. «Porque el abuelo viene de muy lejos y llega cansado», responde su mamá. Sofía sonríe y escribe el nombre de su abuelo en una calavera de azúcar.

La noche del 1 de noviembre toda la familia va al panteón. Limpian la tumba y ponen más flores. Hay música y la gente platica y come. Sofía no está triste. «Hoy el abuelo está con nosotros», piensa. Antes de dormir, le da las buenas noches a su foto.

Lees verder

• Allerheiligen en Halloween in Spanje: zo vieren ze deze dagen in Spanje.
• Feestdagen in het Spaans: de woorden met uitspraak.
• Spaanse uitdrukkingen: zegswijzen die je in het dagelijks leven hoort.